ALPHASEC INSIGHTS

Machine Learning 101: Supervised, Unsupervised, Reinforcement, Semi-Supervised คืออะไร?

ภาพประกอบบทความ: Machine Learning 101: Supervised, Unsupervised, Reinforcement, Semi-Supervised คืออะไร?

Supervised Learning (การเรียนรู้แบบมีผู้สอน)

  • ใช้ชุดข้อมูลที่มีการกำหนดป้ายกำกับ (label) หรือจัดกลุ่มประเภทไว้แล้วเพื่อฝึกฝนโมเดล

  • อัลกอริธึมจะวิเคราะห์ข้อมูลป้อนเข้าและป้ายกำกับที่สัมพันธ์กัน เพื่อสร้างฟังก์ชันการอนุมานที่จะใช้ทำนายผลลัพธ์จากข้อมูลใหม่ที่ยังไม่เคยเห็น

  • เปรียบเทียบผลลัพธ์ที่ได้กับคำตอบที่ถูกต้องหรือตั้งใจไว้ เพื่อระบุข้อผิดพลาดและปรับปรุงความแม่นยำในการทำนาย

  • ตัวอย่างเช่น โมเดลที่ใช้วิเคราะห์รูปภาพป้ายจราจรซึ่งมีป้ายกำกับบอกความหมายหรือวัตถุประสงค์ของป้ายนั้นๆ

  • แบ่งเป็น 2 ประเภทย่อย ได้แก่

  1. Classification (การจำแนกประเภท): ให้ผลลัพธ์เป็นการตอบสนองเชิงกลุ่มหรือหมวดหมู่ เช่น ภาพนี้มีลูกสุนัขหรือไม่

  2. Regression (การถดถอย): ทำนายค่าต่อเนื่อง เช่น ประมาณราคาหุ้น

Unsupervised Learning (การเรียนรู้แบบไม่มีผู้สอน)

  • ไม่ต้องใช้ชุดข้อมูลที่มีการกำหนดป้ายกำกับ แต่ออกแบบมาเพื่อค้นหาความแตกต่าง ความคล้ายคลึง หรือรูปแบบอื่นๆ โดยไม่ต้องมีการกำกับดูแลจากมนุษย์

  • มีประสิทธิภาพและต้องใช้ความพยายามน้อยกว่า แต่อาจให้ผลลัพธ์ที่มีความแม่นยำต่ำกว่าและแสดงพฤติกรรมที่คาดเดาไม่ได้

  • แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ

  1. Clustering (การแบ่งกลุ่ม): รวมกลุ่มจุดข้อมูลที่มีลักษณะหรือคุณสมบัติเหมือนหรือคล้ายกันโดยอัตโนมัติ เช่น ตัวอย่าง DNA ที่มีความคล้ายคลึงหรือรูปแบบที่เหมือนกัน

  2. Association (การหาความสัมพันธ์): ระบุความสัมพันธ์และความเชื่อมโยงระหว่างจุดข้อมูล เช่น เข้าใจพฤติกรรมการซื้อของผู้บริโภค

Reinforcement Learning (การเรียนรู้แบบเสริมแรง)

  • ใช้หลักการให้รางวัลและการลงโทษเพื่อกำหนดผลลัพธ์ที่ถูกต้องหรือดีที่สุด

  • เรียนรู้ผ่านการลองผิดลองถูกว่าควรทำอะไรหรือไม่ควรทำอะไร โดยจะได้รับการให้รางวัลหรือลงโทษตามผลการกระทำ ไม่จำเป็นต้องมีชุดข้อมูลกำกับไว้ล่วงหน้า

  • การกระทำและการตัดสินใจที่นำไปสู่รางวัลจะเสริมแรงพฤติกรรมนั้นๆ (จูงใจให้โมเดลใช้กลยุทธ์เดียวกันในอนาคต) ส่วนความผิดพลาดจะทำให้ถูกปรับ ลดรางวัลตามสัดส่วนของความผิดพลาด

  • ตัวอย่างเช่น หุ่นยนต์ที่ต้องหาทางออกจากเขาวงกตหรือจัดเรียงสินค้าในคลังสินค้าขนาดใหญ่

Semi-Supervised Learning (การเรียนรู้แบบกึ่งมีผู้สอน)

  • เป็นการผสมผสานระหว่าง Supervised และ Unsupervised Learning โดยใช้ข้อมูลที่มีป้ายกำกับเล็กน้อยร่วมกับข้อมูลไม่มีป้ายกำกับจำนวนมาก

  • ต้องการใช้ประโยชน์จากจุดแข็งของทั้งสองแบบ คือปรับปรุงความน่าเชื่อถือในขณะที่ลดต้นทุน เหมาะสำหรับสถานการณ์ที่หาหรือสร้างชุดข้อมูลที่มีป้ายกำกับขนาดใหญ่ได้ยาก

  • ตัวอย่างการใช้งาน เช่น การวิเคราะห์ภาพและเสียง, การจัดหมวดหมู่และจัดอันดับผลการค้นหาเว็บเพจ

เลือกวิธีเรียนรู้แบบไหนให้เหมาะกับงาน

  • มีข้อมูลที่ติดป้ายกำกับแล้ว และต้องการทำนายผล: ใช้ Supervised Learning เช่น จำแนกอีเมลสแปม หรือพยากรณ์ยอดขาย
  • ต้องการหารูปแบบหรือกลุ่มที่ยังไม่รู้: ใช้ Unsupervised Learning เช่น แบ่งกลุ่มลูกค้า หรือหาพฤติกรรมผิดปกติ
  • มีป้ายกำกับเพียงบางส่วน: ใช้ Semi-Supervised Learning เพื่อลดต้นทุนการติดป้าย
  • ต้องตัดสินใจต่อเนื่องและได้รับผลตอบรับ: ใช้ Reinforcement Learning เช่น ระบบควบคุมหุ่นยนต์

Machine Learning กับงานด้านความปลอดภัยไซเบอร์

Unsupervised Learning นิยมใช้ตรวจจับพฤติกรรมผิดปกติบนเครือข่ายและบัญชีผู้ใช้ ส่วน Supervised Learning ใช้จำแนกมัลแวร์และฟิชชิง อย่างไรก็ตาม โมเดลเองก็เป็นเป้าโจมตีได้ เช่น Data Poisoning ที่แทรกข้อมูลปลอมในชุดฝึก และ Adversarial Example ที่หลอกให้โมเดลตัดสินผิด

คำถามที่พบบ่อย

ต้องใช้ข้อมูลมากแค่ไหนจึงจะฝึกโมเดลได้

ขึ้นกับความซับซ้อนของปัญหาและจำนวนคุณลักษณะของข้อมูล ปัญหาจำแนกง่ายๆ อาจใช้ข้อมูลหลักพันรายการ แต่งานภาพหรือภาษามักต้องใช้ข้อมูลจำนวนมากหรือใช้โมเดลที่ฝึกไว้แล้วมาปรับต่อ

ใช้ข้อมูลส่วนบุคคลฝึกโมเดลได้หรือไม่

ได้หากมีฐานทางกฎหมายตาม PDPA และใช้เท่าที่จำเป็น หลายองค์กรเลือกใช้ข้อมูลแฝงหรือข้อมูลสังเคราะห์เพื่อลดความเสี่ยง

ดูแนวทางควบคุมความเสี่ยงของระบบ AI ได้ที่ AISVS ประเมินความปลอดภัยแอปพลิเคชัน AI

บทความทั้งหมด / All articles

ALPHASEC · Website v2026.11.19.13 · Content 2026-11-15T14:20:22.209Z